Edycja Dzieł zebranych Czesława Miłosza, jednego z największych pisarzy XX wieku, obejmuje całość jego twórczości poetyckiej, prozatorskiej, eseistycznej i translatorskiej. Wydawcy - Wydawnictwo Literackie i Znak - oddają do rąk Czytelnika utwory w jednolitym opracowaniu, opatrzone niezbędnymi objaśnieniami oraz współczesnym komentarzem autorskim. Edycja ta, ukazująca się pod patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, stworzy podstawę dla innych wydań, opracowań i tłumaczeń.

Zdobycie władzy

"W 1952 roku Les Guildes du Livre w Szwajcarii (rodzaj klubów książkowych) ogłosiły konkurs na powieść (...) Postanowiłem wziąć udział w konkursie, chociaż nigdy dotychczas powieści nie pisałem. Mogłem powziąć taką decyzję, ponieważ, zgadzając się w tym ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem, nie uważałem powieści za dzieło sztuki, jedynie za 'worek', żeby autor mógł tam umieścić to, co ma na wątrobie.

Miałem na wątrobie lata drugiej wojny światowej w Polsce i koniec Polski międzywojennego dwudziestolecia. A czytałem wtedy Tukidydesa w przekładzie francuskim o rewolucji na wyspie Korkyra (dziś Korfu) i jego wstrzemięźliwy a bezstronny opis utwierdził mnie w prze-konaniu, że to, co się stało w Polsce w 1944/45 roku, ma w istocie wymiar podobny antycznej tragedii i zasługuje na pokazanie w całej surowości faktów."

Zniewolony umysł

Książka-leganda - wydana po raz pierwszy w 1953 roku w Paryżu przez Instytut Literacki. Przez lata torowała Miłoszowi drogę do zachodniego odbiorcy. Uznawana za manifest sprzeciwu wobec władzy komunisty-cznej, była szczególnie dobrze widziana w Ameryce i znienawidzona w krajach Układu Warszawskiego. Jednak dla wielu i tak pozostawała nazbyt lewicowa. Rzeczywiście jednak stanowi przejmującą i dogłębną analizę totalitaryzmu. Tym, co szczególnie interesuje Miłosza, nie są jednak zewnętrzne przejawy ludzkiego upodlenia czy ucisku, ale zniszczenia, jakie czyni w ludzkim umyśle ideologia. Stąd w zakamuflowany sposób posługuje się kluczem osobowym, który pozwala uważnym czytelnikom odnaleźć bohaterów rozważań. Aktualność książki polega jednak nie na analizie konkretnej rzeczywistości historycznej, ale na tym, że wskazuje w ludzkiej historii pewne niezmienne i powtarzające się zasady. Stąd w równym stopniu książka stanowi ocenę nie tylko ideologii marksistowskiej, ale wszelkiej ideologii, która zostaje w jakiś sposób narzucona. Ciekawe, że takie powodzenie na świecie zyskała książka, która w gruncie rzeczy miała stanowić studium świadomości wschodnioeuropejskiej.

Dolina Issy

Książka wydana po raz pierwszy w Paryżu w 1955 przez Instytut Literacki. Jest to powieść, ale pełna charakterystycznego dla Miłosza żywiołu eseistycznego, w którym własne wspomnienia splatają się z perspektywą historyczną. Dolina Issy jest mitycznym domem poety, krainą, do której często powraca. Wśród autentycznych realiów zarysowany zostaje świat Miłoszowego dzieciństwa. Wyraźne wątki autobiogra-ficzne kierują ku rzeczywistym zdarzeniom, miejscom i postaciom, a jednak nie można się oprzeć wrażeniu jakiejś baśniowości i nierealności opisanych miejsc. Wiele paraleli łączy Dolinę Issy z poematem Świat, który jest niejako poetycką wariacją tego samego tematu.